• شماره های تماس

    ۰۲۱۸۸۱۷۴۱۰۰ و ۰۲۱۸۸۱۷۴۵۴۷
  • سهروردی شمالی

    میرزائی زینالی غربی، پ۱۱۰ واحد۳
  • شنبه تا پنجشنبه

    ۱۰ الی ۲۰

 

هیجان اندیشه

«نظريه هيجان انديشه» براي نخستين بار در هفدهمين كنفرانس شوراي جهاني كودكان تيزهوش و مستعد (انگلستان ،2007) ارايه شد و سپس در ساير مجامع بين المللي توسعه يافت. (كاظمي،2008، كاظمي و كاظمي ،2014)

اين نظریه به ماهيت يكپارچه دامنه هاي عاطفي و شناختي خلاقیت توجه مي كند و فرآيند خلاقیت را ناشي از وجود دگرگونيهاي هماويخته  شناختي و عاطفي ميداند. بر اين اساس، معمولا دو هيجان عمده در پديدآيي و شكل گيري خلاقیت نقش دارند: «پويايي» و «بيتابي».

«نظريه هيجان انديشه» گرچه در آغاز از قلمرو خلاقیت نشأت يافت، اما در واقع بر يكپارچگي تعاملي دامنه هاي عاطفي، شناختي و رفتاري نظام روانشناختي تأكيد مي ورزد. از اين رو نظريه مزبور نه صرفاً يک چشم انداز شناختي است و نه فقط يک روي آورد هيجاني، بلكه يک نظريه  عمومي در روانشناسي است.

اين نظريه با برجسته سازي روابط تعاملي نظام يافته ميان ابعاد رواني، ديدگاهي نو در تبيين پديده ها و پيش بيني رويدادهاي روانشناختي قلمداد مي شود.

گسترده ترين زمينه  بهره گيري از اين نظريه در تبيين فرايند خلاقیت، تصميم گيري، حل مسأله و نارساييهاي عاطفي_شناختي است.

در توضيح اين نظريه بايد بيان كرد هر جا انديشه اي پاي گيرد، پابه پاي آن، احساسي خاص مي توان يافت كه هيچ يک متقابلاً جدايي پذير نيستند. اين احساس به سرعت، انديشه  ملّزم با خود را متبادر مي كند:

«يكپارچگي تار و پود انديشه و احساس». 

هنگامي كه احساس مزبور بروز يابد، ناگزير در ظرف «هيجان» نمودار مي شود؛ به چنين بروزي

«هيجان انديشه» اطلاق مي كنيم. اما بايد تأكيد ورزيد كه هر انديشه اي لزوما به هيجان منجر نمي شود.

پویایي به معناي احساس نيرومندي شديد همراه با شيفتگي و پيگيري در تجربه كنجكاوانه و فعال براي يک انديشه بزرگ، تازه و هيجان انگيز است. اين احساس نيرومندي با حالات روان تني چون بدن لرزي و تشنگي و گرسنگي همراه است.

«پويايي» به مفهوم وسيع بدين معناست كه كنجكاوي فرد با هر مسأله  مبهمي در قلمرو فعاليتهاي مورد علاقه اش تحريک ميشود و وي با همه وجود و مشغوليت سرسختانه به آن مسأله، با احساس نيرومندي شديد بدون درماندگي و بدون احساس گذشت زمان در هنگام اشتغال به حل مسأله هر قدر بزرگ، در پي آن است كه از آن، سر در آورد و حقيقت را كشف كند و امور را روشن نمايد؛ بدين ترتيب، فكر هميشگي لزوم انجام يک كار بزرگ، بويژه نو و تازه، و انديشه  كنجكاوانه  هيجان انگيز و دردسرآفرين همه زندگيش را فرا ميگيرد؛ وي با لذت و سرسختي، اين كنجكاويهاي هيجان انگيز، ماجراجويانه  ولو خطرناك را از طريق تجربه  دانسته هايش دنبال ميكند و براي اين تجربه، ناآرامي نشان ميدهد ولو بر اين كه آن مسأله تجربه كردني نباشد. اين حالات همراه با شوخ طبعي مشهود، تحرك و واكنش هيجاني راحت، لذت از فعاليتهاي بدني، بدن لرزي و تشنگي و گرسنگي است.

بیتابي به فرسودگي رواني تدريجي ناشي از «گردش انديشه» اشاره دارد كه همراه با نارساييهاي روان تني است.

«بيتابي» در معناي گسترده يعني: شدت انديشه گردي، فعاليت و گفت وگوي ذهني در ارتباط با مسائل فكري، فرد را دچار گرفتاري دروني، دل مشغولي و بيقراري مستمر و دائمي ميكند كه همراه با سرگشتگي و احساس از دست دادن كامل يقين است؛ شک و ترديد در حل مسائل فرد را گرفتار ميكند و او در حسرت كساني به سر ميبرد كه هميشه در حال يقين زندگي ميكنند؛ نسبت به حل مسائل خود دچار بيمناكي و نگراني ميشود؛ فراموشي و ضعف حافظه، كلّافه اش ميكند؛ به ويژه وقتي مسأله جدي است ولي حل نميشود ،نا اميدي از خود، احساس فرسودگي تدريجي، احساس دايمي خستگي و ناتواني و احساس تنهايي وي را فرا گرفته و در قالب كمكاري و عدم فعاليت بروز مييابد و خواب را از او ميگيرد و او با دلشورگي و دلنگراني دائماً احساس ميكند كه براي انجام فعاليت تحت فشار است و در پي آن، احساس خشكي دهان، افزايش ضربان و تپش قلب و سردرد بروز مييابد.

البته سهم هر يک از اين دو هيجان در خلاقيت به تفاوتهاي فردي (مانند هوش، سن ، جنسيت، عوامل فرهنگي) بستگي دارد .

بنابراين خلاقیت گاهي مستلزم طي تجارب روانشناختي ناخوشايندي است كه شباهتهايي فريبنده و گمراه كننده با برخي اختلالات رواني دارند. جريان عاطفي خلاقیت ممكن است به پديده «روان فرسايي» و بروز آسيبهايي در «خود» بيانجامد. به سبب ويژگيهايي كه در تجربه «بيتابي» ملموس است، بسياري از افراد خلاق در معرض عنوان دهي موهوم براي «بيماري يا اختلال رواني» قرار دارند. غفلت از ماهيت بيتابانه خلاقیت و رهاسازي فرد خلاق در اين جريان به حال خود، بدون نظارت مشاوره اي تخصصي ، خطر ابتلا به اختلال واقعي را پيش مي اورد.

            

 


        

The hexahedral paradigm of creativity (Kazemi, 2007)

            

تشخیص هیجان اندیشه

ا ما از حيث ملاحظات تشخيصي، برايند نخستين كوششهاي ويژه روان سنجي بر پايه مباني نظري هيجان انديشه، دوازده خصيصه است كه در چهار قلمرو تشخيص جاي مي گيرند: 

سرسختي شناختي شامل چهار ويژگي است:

1) تجربه کنجکاوانه به اين معناست كه كنجكاويهاي فرد دردسرآفرين و خطرناك است؛ ولي دست بردار نيست. با بروز هر مسأله پيچيده اي كنجكاوي اش بيشتر مي شود و آن چنان به مسأله اي كه با آن روبروست، مشغول مي شود كه بايد از آن سر درآورد. اين كنجكاوي، وي را به سوي تجربه سوق مي دهد و همواره براي تجربه دانشش نا آرام است؛ حتي اگر بعضي چيزها، تجربه كردني نباشد؛ ولي بايد از آن سردرآورد .

2) پیگیری هر مسأله مبهمي، كنجكاوي اش را تحريک ميكند و وقتي با مسأله اي روبرو ميشود، همه وجودش را به خود مشغول ميكند و تا حقيقت چيزي برايش روشن و كشف نشود ، دست بردار نيست.  

            3) بدن لرزی فرد در هنگام رويارويي با يک مسأله و به فكر فرورفتن، به شدت دچار لرزش بدن ميشود

4) تشنگي و گرسنگي احساس تشنگي و گرسنگي شديد پس از يک فعاليت ذهني و به فكر فرو رفتن بنابر اين «سرسختي شناختي» بدين معناست: «برانگيختگي كنجكاوي فرد با هر مسأله مبهمي در قلمرو فعاليتهاي مورد علاقه همراه با ناآرامي و مشغوليت فراگير و سرسختانه كه وي را به سوي كشف حقيقت از طريق تجربه سوق مي دهد. اين حالات همراه با بدن لرزي و تشنگي و گرسنگي است.»

جنب و جوش هیجاني به سه خصيصه دلالت دارد:

1) ورزش معناي لذت از جنب و جوش و فعاليتهاي بدني و ورزشي متنوع و تحرك كه همراه با يادگيري دقيق فعاليتهاي بدني و برخورداري از مهارتهاي بالا در انجام اين فعاليتهاست و موجب انجام راحت حركات ورزشي ميشود .

           2) فعّالیّت و تلاش و پركاري هميشگي كه هرگز از آن دست نميكشد

           3) هیجان لذت و خوشحالي در ماجراجويي و هيجان همراه با واكنشهاي هيجاني به سادگي

از اين رو، جنب جوش هيجاني بدين معناسـت: «لذت از ماجراجويي، هيجان و فعاليتهاي بدني همراه با يادگيري دقيق آنها كه موجب برخورداري از مهارتهاي بالاي حركتي مي شود و تحرك آشكار، واكنش هيجاني راحت و پركاري هميشگي را هموار مي كند.»

نیروی رواني به چهار ويژگي اشاره مي كند:

1) توانش احساس نيرومندي شديد در فعاليتهاي مورد علاقه همراه با انديشه هاي هيجان انگيز، وسعت سرگرميها و بدون درماندگي براي حل مسائل در آن زمينه ها

2) تکاپو فشار دروني و دائمي براي انجام فعاليت و جنب و جوش و بيقراري كه همراه با گردش انديشه است

3) تجدّد جذابيت هر چيز و كار بزرگ و نو در زندگي كه فرد را به سوي تجربه دانسته ها سوق مي دهد

4) شوخ طبعی

پس نيروي رواني بدين معناست: «احساس نيرومندي شديد در حل مسأله مورد علاقه، بدون درماندگي و بدون احساس گذشت زمان همراه با انديشه هاي هيجان انگيز كه فرد را به سوي انجام براي كار بزرگِ نو سوق مي دهد.»

بیتابي به معناي بيقراري ،دل مشغولي، شک و ترديد، احساس دلشورگي، دلنگراني ،بيمناكي، فرسودگي ،تنهايي، نااميدي در هنگام گردش انديشه و رويارويي با مسأله است.

 

منابع

بهرامي، هادي؛ زهرا ترابی گودرزی (1396) بررسي ارتباط خلاقیت  با پويايي- بيتابي در دانشجويان هنرهاي تجسمي دانشگاه هنر تهران، چهارمين كنفرانس بين المللي توسعه پايدار

زهرا ترابی گودرزی (1394) بررسي نقش واسطه اي حمايت اجتماعي در رابطه بين خلاقیت و استحكام من در دانشجويان هنر دانشگاه تهران،(پايان نامه كارشناسي ارشد) دانشگاه علوم و تحقيقات ،11، 79، 146-156

منصوره داوری (1397) نقش واسطه اي سرسختي شناختي، جنب وجوش هيجاني و بيتابي رواني در رابطه ميان ويژگي هاي شخصیت و خلاقیت (پايان نامه كارشناسي ارشد) دانشگاه آزاد اسلامي تهران جنوب

سحر ده ملایی(1397) رابطه سرسختي شناختي و حمايت عاطفي زناشويي با رضايت از زندگي زنان شاغل و غير شاغل (پايان نامه كارشناسي ارشد) دانشگاه آزاد اسلامي شاهرود

ملینا راثي(1395) رابطه احساس تنهايي، نشخوار فكري و هيجان انديشه با خلاقیت در دانشجويان (پايان نامه كارشناسي ارشد) دانشگاه آزاد اسلامي شهر قدس،74-69

عليخاني، محمدصادق (1396) هنجاريابي آزمون پويايي_ بيتابي در مقطع سني 15-17،(پايان نامه كارشناسي ارشد روان شناسي عمومي) دانشگاه آزاد اسلامي شهر قدس

كاظمي حقيقي، ناصرالدين (1396) رابطه هيجان انديشه و خلاقیت در ميان دختران و پسران تيزهوش و مستعد، فصلنامه كودكان استثنايي، سال 1 شماره 1، صفحات 1 -22

كاظمي حقيقي، ناصرالدين (1394) آموزش و پرورش براي استعداد و تيزهوشي، انتشارات تابان خرد،تهران، صفحات 25-28

كاظمي حقيقي، ناصرالدين (1394) چشم اندازهاي مشاوره براي نوجوانان تيزهوش، مجله استعدادهاي درخشان، شماره 73

كاظمي حقيقي، ناصرالدين (1394) خلاقیت ، انتشارات تابان خرد، تهران، فصل دهم، صفحات 177-217

كاظمي حقيقي، ناصرالدين (1396) زمينه روانشناسي تعاملي، انتشارات تابان خرد،تهران، صفحات67 ، 80-86

 كاظمي حقيقي، ناصرالدين(1397) روانشناسي كار و مديريت، انتشارات زبان آفرين، تهران، صفحات 141-146

 كاظمي حقيقي، ناصرالدين؛ ابراهيمي، مرضيه سادات (1397) رابطه هيجان انديشه با سرسختي روان شناختي و ويژگيهاي شخصیت، مجله روان شناسي مثبت گرا

كرباسيان، زهرا(1397) رابطه هوش تحليلي و بيتابي رواني با رضايت شغلي مردان و زنان 40 تا 50 ساله (پايان نامه كارشناسي ارشد) دانشگاه آزاد اسلامي تهران جنوب

مالمير، طيبه (1397) «تدوين الگوي رضايت از زندگي بر اساس ويژگيهاي شخصیتي و سبكهاي حل مسأله با ميانجيگري بيتابي رواني و نيروي رواني در افراد متأهل» (رساله دكتري روانشناسي عمومي) دانشگاه آزاد اسلمي رودهن

 

Kazemi Haghighi, Nasseroddin (2007) The hexahedral paradigm of creative personality: "A review of sixty years of literature for the 21st century", World Council for Gifted and Talented Children, 17th Biennial World Conference. 

Kazemi Haghighi, Nasseroddin. (2008) Educational Directions in the Hexahedral Paradigm of Creativity,

Proceeding of the International Conference on Excellence in Education 2008: Future Minds and Creativity, 250264

Kazemi Haghighi, Nasseroddin & Navabakhsh, Mehrdad (2011) Social Consideration in the Creativity: Resource

Orientation, International Journal of Social Sciences(IJSS ( Vol.1, No.1

Kazemi Haghighi, Nasseroddin & Kazemi Haghighi,Ahmad reza (2014). Economic Creativity Development,

Turkish Journal of Giftedness and Education, Volume 4, Issue 1, 51-70

Kazemi Haghighi, Nasseroddin (2015) The hexahedral paradigm of creativity . International Journal of Talent (I.J.T),vol 1,No 1,10-.13  

 

جهت رزرو وقت و هماهنگی تماس بگیرید یا از فرم رزرو استفاده کنید.